Flestir okkar myndu aldrei segja við góða vin það sem við segjum við okkur sjálf í þögulom stundum okkar. Við hugga aðra með hlýju og skilningi — en við sjálf mætum við okkur með gagnrýni, skömm og kröfu um að vera betri. Hvað myndi gerast ef þú myndir meðhöndla þig sjálf með þeirri sömu umhyggju sem þú veitir þeim sem þú elskar? Það er einmitt spurningin sem liggur við hjartarót sjálfsmeðkæmunnar.
Hvað er sjálfsmeðkæmi í raun?
Sjálfsmeðkæmi er ekki það sama og sjálfsfyrnæming eða að fyrirgefa sér sjálf. Það er heldur ekki form af sjálfsískri innhverfni. Sálarfræðingurinn Kristin Neff, sem er ein af fremstu vísindamönnum heims á þessu sviði, lýsir sjálfsmeðkæmum sem samanstandi af þremur þáttum: vinalegheit gagnvart sjálfi sér, viðurkenning á að þjáning og mistök eru hluti af því að vera manneskja, og meðvituð, ódom dæmandi athygli á eigin tilfinningum.
Það hljómar einfalt. En í raun og veru er það allt annað. Fyrir marga okkar er innri rödd okkur hvöss, óþolinmóð og barmhjartalaus — og við trúum í raun að hún hjálpi okkur. Að sjálfsrök haldi okkur berum við. Rannsóknir sýna hins vegar það gagnstæða: óhófleg sjálfsrök tengjast kvöðum, þunglyndi og minni seiglu. Sjálfsmeðkæmi tengist aftur á móti meiri tilfinningalegri stöðugleika og betri getu til að jafna sig eftir bakslög.
Af hverju er það svo erfitt?
Ein ástæðan fyrir því að sjálfsmeðkæmi finnst framandi er sú að margir okkar höfum lært að við þurfum að kunna okkur umhyggju. Að við þurfum að standa okkur skil, ná markmiðum, vera "nógu góðir" — áður en við máum hvílast. Þessi sannfæring situr djúpt, oft rótin í barnæsku, og stýrir okkur meira en við vitum.
Það er einnig menningarleg vídd. Í mörgum samfélögum, þar á meðal íslenska, er sterk hefð fyrir því að ekki kvarta, ekki gera of mikið út úr sér og að ráða sér sjálf. Að mæta sjálfi sér með opnri hugsun og umhyggju getur fundist brjóta á þessum óskrifuðu reglum — eins og veikleiki eða rangir.
Og svo er þar óttinn. Óttinn við að ef við hættum að bítla okkur áfram myndi allt hrynja. Að við myndum verða letur, angir, gleymin. En það er misskilningur. Sjálfsmeðkæmi kemur ekki í stað ábyrgðar — það gefur okkur það grundvöll sem við þurfum til að geta brugðist til frá stöðu styrkleika frekar en ótta.
Fyrsti skrefinn
Æfing sjálfsmeðkæmunnar þarf ekki að byrja með miklum breytingum. Það getur byrjað með eitthvað svo lítið og að taka eftir því hvernig þú talar við þig sjálf — og spyrja: Myndi ég segja þetta við manneskju sem ég held að?
Kristin Neff leggur til einfalda æfingu sem hún kallar "sjálfsmeðkæmihlé": Þegar þú finnur að þér líði illa, getur þú sagt við þig sjálf — "Þetta er augnablik sársauka. Sársauki er hluti af lífinu. Ég óska þess að mæta mér sjálf með vinalegheit." Það er ekki galdur. En það er skref í átt að öðrum hætti að vera með þig sjálf.
Svo hér er boð: Hugsaðu um stöðu þar sem þú varst þung við þig sjálf nýlega. Hvað myndir þú hafa sagt við vin í sömu stöðu — og hvað myndu það þýða fyrir þig ef þú myndir segja það við þig sjálf í staðinn?
AIA kender disse teorier og kan hjælpe dig med at forstå dem i din egen situation.
Åbn AIA →