Hãy tưởng tượng bạn gặp một người thật tuyệt vời. Cuộc trò chuyện diễn ra suôn sẻ, chemistry rõ rệt — nhưng bạn vẫn cảm thấy có một giọng nói nhỏ bên trong thì thầm: hãy giữ khoảng cách. Có thể bạn đột nhiên bắt đầu tìm ra những điểm không ưa ở họ. Có thể bạn bỗng dưng bận tâm đến việc khác, đúng lúc họ muốn đến gần hơn. Hoặc có thể bạn đơn giản là biến mất, mà chính bản thân cũng không hiểu tại sao. Nếu điều này nghe quen thuộc, bạn không hề đơn độc — và cũng chẳng có gì sai với bạn cả. Có thể bạn chỉ đang có kiểu gắn kết né tránh mà thôi.
Kiểu gắn kết né tránh là gì?
Lý thuyết gắn kết ban đầu được phát triển bởi nhà tâm lý học John Bowlby và sau đó được Mary Ainsworth tiếp tục nghiên cứu. Lý thuyết này mô tả cách những trải nghiệm sớm với người chăm sóc định hình cách chúng ta giao tiếp với người khác suốt phần đời còn lại — đặc biệt trong những mối quan hệ thân thiết. Một trong những mô hình có thể hình thành được gọi là gắn kết né tránh.
Những người có kiểu gắn kết này thường đã học được rằng tự lo cho mình sẽ an toàn hơn. Có thể không phải lúc nào cũng có người sẵn sàng hỗ trợ về mặt cảm xúc khi họ cần. Có thể sự tổn thương của họ từng bị phớt lờ — hoặc thậm chí bị chỉ trích. Kết quả thường là một niềm tin ăn sâu: người khác thực sự không đáng tin cậy, và tốt nhất là nên giữ một khoảng cách nhất định.
Điều này không có nghĩa là họ không mong muốn sự gần gũi. Ngược lại. Nhiều người có kiểu gắn kết né tránh khao khát những mối quan hệ thân thiết — nhưng đồng thời cảm thấy sự gần gũi như một mối đe dọa đối với tính độc lập và khả năng kiểm soát của mình.
Điều này thể hiện như thế nào trong cuộc sống hàng ngày?
Gắn kết né tránh có thể biểu hiện theo nhiều cách. Một số người rút lui về mặt cảm xúc khi đối tác bắt đầu đòi hỏi sự thân mật hơn. Những người khác lý trí hóa cảm xúc thay vì cảm nhận chúng. Một số tập trung nhiều vào những khuyết điểm của đối tác — một cách vô thức để bảo vệ bản thân khỏi việc "sa ngã" vì ai đó.
Một động thái kinh điển là khi họ gặp một đối tác có kiểu gắn kết lo lắng: Càng khi một bên tìm kiếm sự gần gũi, bên kia càng lùi xa. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn khó phá vỡ, khiến cả hai bên đều cảm thấy thất vọng.
Làm sao để thay đổi?
Tin tốt là kiểu gắn kết có thể thay đổi được. Bước đầu tiên là nhận ra những mô hình hành vi của mình. Khi bạn cảm thấy muốn rút lui, hãy dừng lại và tự hỏi: "Điều gì thực sự đang xảy ra? Tôi có đang sợ hãi điều gì không?"
Thay vì né tránh cảm xúc, hãy thử đặt tên cho chúng. Thay vì tập trung vào khuyết điểm của người khác, hãy cố gắng nhìn thấy những điểm tích cực. Và quan trọng nhất, hãy thực hành chia sẻ những suy nghĩ và cảm xúc thật của bạn với người bạn tin tượng — dù chỉ từng chút một.
Hãy nhớ rằng, thay đổi cần thời gian. Hãy kiên nhẫn với bản thân và nhớ rằng việc tìm kiếm sự giúp đỡ từ chuyên gia hoặc các công cụ hỗ trợ như AIA — trợ lý AI cá nhân của bạn — có thể giúp bạn hiểu rõ hơn về những mô hình này và tìm ra cách thức phù hợp để xây dựng những mối quan hệ khỏe mạnh hơn.
AIA kender disse teorier og kan hjælpe dig med at forstå dem i din egen situation.
Åbn AIA →